منشور آزادی كوروش كبير
در آن سند تاريخی پس از آن كه كوروش خود را معرفی مینمايد و اسم پدر و جد اول و دوم و سوم خويش را میبرد و میگويد كه وی پادشاه ايران، بابل و کشورهای جهات اربعه میباشد، چنين میگويد:
«اينك كه به ياری مزدا تاج سلطنت ايران و بابل، كشورهای جهات اربعه را بر سر گذاشتهام، اعلام میكنم كه تا روزی كه زنده هستم و مزدا توفيق سلطنت را به من میدهد، دين، آيين و رسوم ملتهايی را كه من پادشاه آنها هستم، محترم خواهم شمرد و نخواهم گذاشت كه حكام و زيردستان من دين و آيين و رسوم ملتهايی را كه من پادشاه آنها هستم يا ملتهای ديگر را مورد تحقير قرار دهند يا به آن توهين نمايند.
من از امروز كه تاج سلطنت را بر سر نهادهام، تا روزی كه زنده هستم و مزدا توفيق سلطنت را به من میدهد، هرگز سلطنت خود را بر هيچ ملتی تحميل نخواهم كرد و هر ملت آزاد است كه مرا به سلطنت خود قبول كند يا قبول ننمايد و هر گاه نخواهد مرا پادشاه خود بداند من برای سلطنت آن ملت مبادرت به جنگ نخواهم كرد.
من تا روزی كه پادشاه ايران و بابل و كشورهای جهات اربعه هستم، نخواهم گذاشت كه كسی به ديگری ظلم كند و اگر شخصی مظلوم واقع شد، من حق وی را از ظالم خواهم گرفت و به او خواهم داد و ستمگر را مجازات خواهم نمود، من تا روزی كه پادشاه هستم نخواهم گذاشت کسی، مال غير منقول يا منقول ديگری را با زور و يا به نحو ديگر بدون پرداخت بهای آن و جلب رضايت صاحب مال تصرف نمايد، من تا روزی كه زنده هستم نخواهم گذاشت كه شخصی، ديگری را به بيگاری بگيرد و بدون پرداخت مزد، وی را به كار وا دارد.
من امروز اعلام میكنم كه هر كس آزاد است كه هر دينی را كه ميل دارد انتخاب نماید و در هر نقطه كه ميل دارد سكونت كند، مشروط بر اين كه در آنجا حق كسی را غصب ننمايد و هر شغلی را كه ميل دارد پيش بگيرد و مال خود را به هر نحو كه مايل است به مصرف برساند، مشروط بر اين كه لطمه به حقوق ديگران نزند.
من اعلام میكنم كه هر كس مسؤول اعمال خود میباشد و هيچ كس را نبايد به مناسبت تقصيری كه يكی از خويشاوندانش كرده، مجازات كرد و مجازات برادر گناهكار و بر عكس به كلی ممنوع است و اگر يك فرد از خانواده يا طايفهای مرتكب تقصيری شود، فقط مقصر بايد مجازات گردد نه ديگران.
من تا روزی كه به ياری مزدا سلطنت میكنم، نخواهم گذاشت كه مردان و زنان را به عنوان غلام و كنيز بفروشند و حكام و زيردستان من مكلف هستند كه در حوزه حكومت و مأموريت خود مانع از خرید و فروش مردان و زنان به عنوان غلام و كنيز شوند، رسم بردگی بايد به كلی از جهان بر افتد.
از مزدا خواهانم كه مرا در راه اجرای تعهداتی كه نسبت به ملتهای ايران، بابل و ملتهای ممالك جهات اربعه بر عهده گرفتهام، موفق گرداند.»
اگر منشور آزادی كوروش را با اعلاميه حقوق بشر مصوب مجلس شورای ملی فرانسه و با اعلاميه حقوق بشر مصوب سازمان ملل متحد در اين عصر مقايسه كنيم، منشور آزادی كوروش به مناسبت صراحت، قدمت و پشت پا زدن به رسوم خرافاتی دنيای قديم برتر و با ارزشتر جلوه میكند.
برگرفته از کتاب «سرزمین جاوید»، اثر موله و فلد